Dekalog dla rodziców i wychowawców wynikający z Konwencji Praw Dziecka
Tematyka:
Opracowanie: mgr Anna Damaschk
mgr Bogumiła Gowarzewska
PRACA Z DZIECKIEM ZDOLNYM
Praca ze zdolnymi
dziećmi rozpoczyna się od „zdiagnozowania", wyłonienia ich z grupy rówieśniczej.
Niekiedy bywa tak, że dziecko, ukazując swoje zdolności podczas zajęć
zorganizowanych i zabaw, wyłoni się samo. Aby dostrzec konkretne umiejętności,
dajemy mu do wykonania zadania, które ukażą jego prawdziwe talenty. Celem pracy
z dzieckiem zdolnym w naszym przedszkolu jest wczesne rozpoznanie uzdolnień,
wspieranie i stwarzanie optymalnych warunków do harmonijnego rozwijania
osobowości. Poprzez pracę z tymi dziećmi pobudzamy je do twórczego myślenia,
wdrażamy do kształcenia i posługiwania się posiadaną wiedzą i umiejętnościami.
Nauczyciele rozbudzają w dzieciach pragnienie rozwijania swoich zainteresowań i
tworzą środowisko wychowawcze, stymulujące rozwój uzdolnień i postaw twórczych.
Dzieci uzdolnione manualnie mają możliwość rozwijania swoich talentów na
zajęciach plastycznych, na których uczą się różnych form i technik, pracują
indywidualnie lub w grupie, a ponadto, biorą udział w konkursach plastycznych.
Doskonalą swoje zdolności poprzez dekorowanie sali, wykonując ozdoby, np.
świąteczne.
Dzieci zdolne mają również możliwość zaprezentowania swoich umiejętności w
przedstawieniach, np. w Jasełkach. Niektóre role wymagają od małych aktorów
umiejętności zapamiętania dłuższych tekstów recytowanych oraz słów piosenek, czy
też kolęd. Bogaty repertuar pastorałek daje możliwość wyeksponowania i
rozwijania zdolności muzycznych w przedszkolu. Dzieci śpiewają samodzielnie do
podkładów muzycznych.
Rozwijaniu wyżej wymienionych uzdolnień służy także przygotowywanie uroczystości
z różnych okazji, np: Dnia Babci i Dziadka, Dnia Kobiet, Dnia Rodzica, jak
również udział w konkursach i prezentacjach artystycznych przedszkolaków w
Teatrze Małym w Tychach.
Dzieciom zdolnym przydzielane są dodatkowe role i zadania, mobilizujące je do
wysiłku intelektualnego. Dzieci, które przejawiają zdolności matematyczne
wykonują działania, rozwiązują zadania oparte na konkretnej treści oraz zagadki
matematyczne. Kilkoro dzieci opanowało już umiejętność płynnego czytania, dla
nich przygotowywane są: krzyżówki, łamigłówki, rebusy, czytanie dłuższych
tekstów.
Nauczyciele starają się zapewnić dzieciom zdolnym materiały i pomoce do
rozwijania ich zainteresowań. W przedszkolu zgromadzono bogaty zasób książek i
albumów - głównie o tematyce przyrodniczej - do których dzieci mają dostęp,
korzystają również z bogatego zbioru książek w Bibliotece nr 10 mieszczącej się
w naszym budynku.
Mając na uwadze rozwijanie zdolności i umiejętności przedszkolaków wprowadzono
zabawy przy komputerze. Wykorzystując program Paint dzieci tworzą rysunki,
samodzielnie je podpisując i drukując.
W pracy z dzieckiem zdolnym stosujemy metody aktywizujące, pobudzające myślenie.
Wspólnie staramy się podejmować decyzje i rozwiązywać problemy.
Dojrzałość szkolna to gotowość dziecka do rozpoczęcia systematycznej nauki, to gotowość do wejścia w nowe obowiązki i nowe środowisko. Tym pojęciem określa się zarówno dojrzałość fizyczną jak i umysłową, społeczną i emocjonalną.
Dojrzałość umysłowa dziecka przejawia się w zainteresowaniu nauką, zwłaszcza czytaniem, pisaniem, liczeniem, zaciekawieniem zjawiskami zachodzącymi w najbliższym otoczeniu.
Dziecko dojrzałe umysłowo:
- potrafi skupić uwagę przez dłuższy czas na tej samej czynności
- potrafi z uwagą słuchać przez dłuższą chwilę bajki, opowiadania, muzyki
- jego mowa jest poprawna pod względem artykulacyjnym
- słownictwo jest na tyle bogate, że bez problemu potrafi porozumiewać się z innymi
- rozumie przekazywane mu wiadomości, polecenia czy instrukcje
- potrafi nazwać głoskę na początku i na końcu wyrazu
- podzielić wyraz na sylaby
- opowiedzieć treść obrazka, opowiadania, posługując się mową zdaniową
- rozwiązuje proste zagadki
- potrafi wskazać różnice w pozornie takich samych obrazkach, przedmiotach
- dobiera w pary przedmioty lub obrazki, klasyfikuje je wg określonej cechy
- potrafi doprowadzić rozpoczętą pracę do końca
- jego rysunek jest bogaty w treść, kolory, zawiera dużo szczegółów, jest prawidłowo rozmieszczony na kartce
- potrafi liczyć kolejno do 10 lub 20, po przeliczeniu przedmiotów powiedzieć ile ich jest
Dziecko dojrzałe społecznie:
- prawidłowo nawiązuje kontakty z rówieśnikami i dorosłymi
- współdziała w zespole, zgodnie bawi się z rówieśnikami, czeka na swoją kolej
- przestrzega ustalonych reguł i zawartych umów
- samodzielnie wykonuje podstawowe czynności samoobsługowe
- potrafi rozeznać, co jest dobre, a co złe (np. krzywdzić innych, niszczyć cudzej własności)
- z chęcią podejmuje zadania na rzecz innych np. dyżury
- nie domaga się stałej uwagi nauczyciela, ciągłego wyróżnienia, uprzywilejowanej pozycji
- nie izoluje się od grupy, nie stroni od kolegów, nie unika wspólnych zabaw
Dojrzałość fizyczna to ogólna sprawność organizmu i zdrowie dziecka.
Dziecko o prawidłowym rozwoju ruchowym:
- potrafi przez chwilę stać i skakać na jednej nodze
- przeskakiwać przez przeszkody
- wykonuje proste ćwiczenia gimnastyczne
- sprawnie i szybko biega
- potrafi posługiwać się przyborami do rysowania, malowania, pisania, nie wyjeżdża poza linie
- potrafi ciąć nożyczkami w linii prostej i krzywej, lepić z plasteliny, wydzierać, konstruować
- dobra koordynacja ruchowa umożliwia mu jazdę na rowerze, na rolkach itp.
Dojrzałość emocjonalna to zdolność do przeżywania bogatego i zróżnicowanego świata uczuć, to odpowiednia do wieku umiejętność panowania nad swoimi emocjami i kontrolowania ich.
Dziecko dojrzałe emocjonalnie:
- odczuwa więź ze swoją grupą, z panią, przeżywa radości i smutki związane z życiem grupy
- prawidłowo reaguje na pozytywne bądź negatywne uwagi
- nie jest wybuchowe, drażliwe, agresywne, nie popada często w konflikty z kolegami
- nie złości się lub płacze z błahego powodu.
ŻELAZNE REGUŁY WYCHOWAWCZE DLA MŁODYCH RODZICÓW
1. Nigdy przy dzieciach nie kłóćcie się. Jeżeli zaistnieją nieporozumienia, załatwiajcie to między sobą, bez świadków.
2. Nigdy przy dzieciach nie róbcie wymówek i nie sprzeczajcie się, zwłaszcza na ich temat.
3. Nigdy nie pozwalajcie dzieciom na rzeczy zabronione przez drugie z rodziców.
4. Nigdy nie zwierzajcie się dziecku z wzajemnych żalów.
5. Nigdy w obecności dzieci nie wypominajcie sobie wad ani przewinień.
6. Nigdy nie podważajcie szacunku ani nie osłabiajcie miłości dziecka do drugiego z rodziców.
7. Nigdy nie mówcie dziecku: “Tylko nie mów tego mamie”, albo “Nic nie powiedz ojcu”.
8. Nigdy nie mówcie dziecku: “Powiem tatusiowi, jaki byłeś dziś niegrzeczny”.
Jeżeli dzieci straszy się ojcem, to jak mogą go kochać i mieć do niego zaufanie?
9. Nigdy nie wydawajcie dzieciom nieprzemyślanych poleceń. Nie wolno ich też co chwila zmieniać, aby dziecko nie spostrzegło, że nakazy i zakazy zależą wyłącznie od chwilowych humorów czy nastrojów.
10. Nigdy nie wyróżniajcie żadnych z dzieci, lecz wszystkie traktujcie sprawiedliwie.
11. Nie bądźcie rodzicami, którzy wszystko wykonują za dzieci, ale stawiajcie im słuszne wymagania i powoli wdrażajcie do samodzielnej pracy.
12. Bądźcie tacy, jakimi chcielibyście widzieć wasze dzieci.
Dzisiejsze nieśmiałe dziecko, to to,
z którego wczoraj się śmialiśmy.
Dzisiejsze okrutne dziecko, to to,
które wczoraj biliśmy.
Dzisiejsze dziecko, które oszukuje, to to,
w które jeszcze wczoraj nie wierzyliśmy.
Dzisiejsze roztropne dziecko, to to,
któremu wczoraj dodawaliśmy otuchy.
Dzisiejsze serdeczne dziecko, to to,
któremu wczoraj okazywaliśmy miłość.
Dzisiejsze mądre dziecko, to to,
które wczoraj wychowaliśmy.
Dzisiejsze wyrozumiałe dziecko, to to,
któremu wczoraj przebaczyliśmy.
Dzisiejszy człowiek, który żyje miłością
i pięknem, to dziecko, które wczoraj
żyło radością.
Ronald Russell
Nasze dzieci na nas patrzą, kiedy
mówimy o wodzie, a pijemy wino.
Nasze dzieci na nas patrzą, kiedy
mówimy, że wielbimy pokój, a potem
się o bzdurę kłócimy z sąsiadem.
Nasze dzieci na nas patrzą, kiedy
mówimy, że kochamy ich matkę,
a potem wrzeszczymy na nią,
bo nie smakuje mi kotlet.
Nasze dzieci na nas patrzą, kiedy
mówimy o ochronie środowiska, a potem
rzucamy na ziemię papierosa.
Nasze dzieci na nas patrzą, kiedy
w niedzielę idziemy do kościoła, a wracając
kłócimy się o jakiś drobiazg.
Nie zapominajmy o milczącym spojrzeniu
naszych dzieci i o ich cichym sądzie,
Pino Pellegrino
Przedszkolak na scenie
Zabawa w teatr jest jednym ze sposobów wychowywania dzieci.
Dziecko nie rozróżnia rzeczywistości od fikcji. Realne jest dla niego to, co myśli, a nie to, co widzi. Dzięki zabawom teatralnym fikcja staje się rzeczywistością tylko w danym momencie na scenie, a po zejściu z niej wraca prawdziwa rzeczywistość.
Dziecko odbiera rzeczywistość jako świat, w którym wszystko jest wymieszane. W przeciwieństwie do dorosłych patrzy na świat wyłącznie z własnego punktu widzenia. Zabawy teatralne mogą pomóc dziecku uświadomić sobie samego siebie, odkrywać, poznawać i przyswajać świat zewnętrzny. Rozwijają też umiejętność współdziałania, podporządkowania się i obcowania z innymi.
Już samo wejście dziecka w ten tajemniczy świat oznacza uświadomienie mu możliwości jego własnego ciała, a co za tym idzie nowych sposobów ekspresji. Ekspresja w wieku przedszkolnym jest czymś bardzo naturalnym, zapewnia dziecku prawidłowy rozwój. Zabawa w role służy zaspakajaniu wewnętrznej potrzeby przyjmowania przez dziecko roli dorosłego. Są one wstępem do działalności teatralnej, w której różne rodzaje ekspresji znajdują swój najpełniejszy wymiar.
Dzięki kontaktom ze sztuką dziecko nabywa także umiejętności słuchania, opowiadania, komunikowania się i spontanicznej zabawy z rówieśnikami. Rozwija też myślenie, inteligencję, wyobraźnię, styka się z normami społecznymi, wartościami, bohaterami pozytywnymi i negatywnymi oraz wnika w ich przeżycia. Zabawa teatralna rozbudza także wyrażanie własnych odczuć i wzruszeń i dzielenia się nimi, a także rozwijania wrażliwości dziecka.
Poza tym w teatralnych doświadczeniach kształtują się u małego człowieka specyficzne i głębokie przeżycia artystyczne.
Specyficzna rozwojowa
dysleksja to zaburzenie manifestujące się trudnościami w nauce czytania, mimo
stosowania konwencjonalnych metod nauczania, normalnej inteligencji i
sprzyjających warunków społeczno - kulturowych. Jest spowodowana zaburzeniami
podstawowych zdolności poznawczych, które często są uwarunkowane
konstytucjonalnie. Charakteryzuje się trudnościami w dekodowaniu pojedynczych
słów, co najczęściej odzwierciedla niewystarczające zdolności przetwarzania
fonologicznego. Trudności w dekodowaniu pojedynczych słów są zazwyczaj
niewspółmierne do wieku oraz innych zdolności poznawczych i umiejętności
szkolnych; trudności te nie są wynikiem ogólnego zaburzenia rozwoju ani zaburzeń
sensorycznych. Dysleksja objawia się różnorodnymi trudnościami w odniesieniu do
różnych form komunikacji językowej - często oprócz trudności w czytaniu
dodatkowo pojawiają się poważne trudności w opanowaniu czynności pisania i
poprawnej pisowni.
Duże prawdopodobieństwo wystąpienia specyficznych trudności w
czytaniu i pisaniu dotyczy dzieci z rodzin, w których trudności takie jak:
dysleksja rozwojowa, opóźnienie rozwoju mowy, oburęczność lub leworęczność już
się pojawiały.
Wystąpienie dysleksji rozwojowej przede wszystkim zapowiadają objawy
dysharmonijnego rozwoju psychomotorycznego przyjmującego postać parcjalnego lub
fragmentarycznego opóźnienia rozwoju niektórych funkcji poznawczych (głównie
funkcji językowych i wzrokowych) oraz funkcji ruchowych. Specyficzne trudności w
czytaniu i pisaniu są skutkiem opóźnienia w rozwoju funkcji: wzrokowych,
słuchowo - językowych, motorycznych - uczestniczących w realizacji złożonych
czynności, do których należą czytanie i pisanie.
Symptomy ryzyka dysleksji, które można dostrzec w kolejnych etapach rozwoju:
WIEK NIEMOWLĘCY (0 - 1 rok życia)
motoryka
duża -
opóźniony lub nietypowy rozwój ruchowy
dzieci nie raczkują lub mało raczkują, gorzej utrzymują równowagę w postawie
siedzącej i stojącej; przejawiają dysfunkcje neurologiczne, jak np. obniżone
napięcie mięśniowe, utrzymujące się pierwotne odruchy wrodzone, które powinny
zaniknąć do końca pierwszego roku życia.
WIEK PONIEMOWLĘCY (2 - 3 lata)
motoryka duża -
opóźniony rozwój ruchowy
dzieci mają trudności z utrzymaniem równowagi, automatyzacją chodu, później
zaczynają chodzić, biegać;
motoryka mała - opóźniony rozwój motoryki rąk
dzieci są mało zręczne manualnie, nieporadne w samoobsłudze (np. myjąc ręce,
ubierając się, jedząc łyżką, zapinając guziki), a także mało sprawne w zabawach
manipulacyjnych (np. budowanie z klocków)
funkcje wzrokowe, koordynacja wzrokowo - ruchowa -opóźnienie
rozwoju grafomotorycznego
dzieci nie próbują same rysować, w wieku 2 lat nie naśladują rysowania linii, w
wieku 2 lat i 6 m-cy nie potrafią naśladować kierunku poziomego i pionowego
linii, w wieku 3 lat nie umieją narysować koła;
funkcje językowe -opóźnienie rozwoju mowy
dzieci później wypowiadają pierwsze słowa (w pierwszym roku życia), w wieku 2
lat zdania proste i w wieku 3 lat - zdania złożone.
WIEK PRZEDSZKOLNY (3 - 5 LAT)
motoryka duża - niska sprawność ruchowa w zakresie ruchów całego ciała, która objawia się tym, że dziecko:
· słabo biega
· ma kłopoty z utrzymaniem równowagi, np. podczas chodzenia po linii krawężnika
· z trudem uczy się jeździć na trzykołowym rowerku, na hulajnodze
·
jest niezdarne w
ruchach, źle funkcjonuje w zabawach ruchowych
motoryka mała - słaba sprawność ruchowa rąk,której
symptomami są:
·
trudności i niechęć do wykonywania czynności samoobsługowych (np. zapinanie
guzików, sznurowanie butów) oraz zabaw manipulacyjnych (np. nawlekanie korali)
koordynacja wzrokowo - ruchowa - zaburzenia, które
objawiają się:
· trudnościami w budowaniu z klocków
· niechęcią dziecka do rysowania (rysunki bardzo uproszczone)
· nieprawidłowym sposobem trzymania ołówka - dziecko rysując za mocno lub za słabo go przyciska
· brakiem umiejętności rysowania koła - w wieku 3 lat, kwadratu i krzyża - w wieku 4 lat, trójkąta i kwadratu opartego na kącie - w wieku 5 lat funkcje wzrokowe - zaburzenia w rozwoju objawiają się:
· nieporadnością w rysowaniu (rysunki bogate treściowo lecz prymitywne w formie)
·
trudnościami w składaniu wg wzoru obrazków z części, puzzli, wykonywaniu
układanek, mozaiki
funkcje językowe - zaburzenia w rozwoju uwidaczniają się
przez:
· opóźniony rozwój mowy
· nieprawidłową artykulację wielu głosek
· trudności z wypowiadaniem nawet niezbyt złożonych wyrazów (częste przekręcanie słów), wydłużony okres posługiwania się neologizmami
· trudności z rozpoznawaniem i tworzeniem rymów i aliteracji
· trudności z zapamiętaniem i przypominaniem nazw (szczególnie sekwencji nazw, takich jak: pory dnia, nazwy posiłków...)
· trudności z zapamiętywaniem krótkich wierszyków i piosenek
·
trudności z budowaniem wypowiedzi, używanie głównie równoważników zdań i zdań
prostych, mały zasób słownictwa
lateralizacja - opóźniony rozwój- brak przejawów
preferencji jednej ręki
orientacja w schemacie ciała i przestrzeni - opóźnienie
orientacji - z końcem wieku przedszkolnego dziecko nie umie wskazać prawej
ręki (myli się)
KLASA 0 (6 - 7 LAT)
Wszystkie
objawy j/w oraz:
motoryka duża - obniżona sprawność ruchowa, która objawia
się tym, że dziecko:
· słabo skacze
· ma trudności z wykonaniem ćwiczeń równoważnych jak: chodzenie po linii, stanie na jednej nodze
· ma
trudności z uczeniem się jazdy na nartach, łyżwach, rowerze, hulajnodze
motoryka mała - mała sprawność manualna, dla której
charakterystyczne są:
· trudności z wykonywaniem precyzyjnych czynności w zakresie samoobsługi (zawiązywanie sznurowadeł na kokardkę, używanie widelca, nożyczek)
·
trudności z opanowaniem prawidłowych nawyków ruchowych podczas rysowania i
pisania, np. dziecko mimo wielu ćwiczeń niewłaściwie trzyma ołówek w palcach, w
niewłaściwym kierunku kreśli linie pionowe (od dołu do góry) i poziome (od
prawej do lewej)
koordynacja wzrokowo - ruchowa - zaburzenia objawiają się:
· trudnościami z rzucaniem i chwytaniem piłki
·
nieprawidłowym chwytem ołówka, trudbnościami w rysowaniu szlaczków, odtwarzaniem
złożonych figur geometrycznych (np. rysowaniem rombu w wieku 6 - 7 lat)
funkcje językowe - zaburzenia objawiają się:
· wadliwą wymową, przekręcaniem trudnych wyrazów (przestawianie głosek i sylab, asymilacje głosek, np.: sosa lub szosza)
· błędami w budowaniu wypowiedzi, błędami gramatycznymi
· trudnościami z poprawnym używaniem wyrażeń przyimkowych określających stosunki przestrzenne (nad - pod, za - przed, wewnątrz - na zewnątrz)
· trudnościami z różnicowaniem podobnych głosek (np. z - s, b - p, k - g) w porównywanych słowach typu: kosa - koza lub tzw. sztucznych: resa - reza
· myleniem nazw zbliżonych fonetycznie
· trudnościami z dokonywaniem operacji (analizy, syntezy, opuszczania, dodawania, zastępowania, przestawiania) na cząstkach fonologicznych (logotomach, sylabach, głoskach) w takich zadaniach jak: wydzielanie sylab i głosek ze słów, ich syntetyzowaniem (zaburzenia analizy i syntezy głoskowej i sylabowej)
· trudnościami z zapamiętywaniem wiersza, piosenki więcej niż jednego polecenia w tym samym czasie
·
trudnościami z zapamiętywaniem nazw
lateralizacja - dziecko nadal oburęczne
funkcje wzrokowe - zaburzenia, o których świadczą:
· trudności z wyróżnianiem elementów z całości, a także z ich systematyzowaniem w całość, np. podczas budowania wg wzoru konstrukcji z klocków lego, układania mozaiki
· trudności z wyodrębnianiem szczegółów różniących dwa obrazki
·
trudności z odróżnianiem kształtów podobnych (np. figur geometrycznych, liter m
- n, l - t - ł) lub identycznych lecz inaczej położonych w przestrzeni (np.
litery b - d - p)
orientacja w schemacie ciała i przestrzeni - opóźnienie w
rozwoju, objawiające się tym, że dziecko:
· ma trudności ze wskazywaniem części swego ciała określanych terminami: lewy, prawy (np. prawa i lewa ręka, ucho, noga itp)
· nie
umie określić kierunku na prawo i na lewo od siebie
orientacja w czasie - zaburzenia z określaniem pory roku,
dnia ...
czytanie - nasilone trudności w nauce czytania, dla których
charakterystyczne jest to, że dziecko:
· czyta bardzo wolno
· głównie głoskuje i nie zawsze dokonuje poprawnej wtórnej syntezy
· przekręca wyrazy
· nie
rozumie przeczytanego zdania
pierwsze próby pisania - można zaobserwować, że dziecko:
· często pisze litery i cyfry zwierciadlanie (lustrzane odbicie)
·
odwzorowuje wyrazy, zapisując je od strony prawej do lewej.
Jeżeli u dziecka współwystępuje wiele z wymienionych objawów pozwala nam to
przypuszczać, że mamy do czynienia z dzieckiem ryzyka dysleksji.
Objawy dysleksji, które nie zostaną zauważone na etapie klasy zerowej, mogą być
przyczyną niepowodzeń szkolnych w późniejszych latach nauki.
Dlaczego warto posłać dziecko do przedszkola?
- dziecko nabywa podstawowe umiejętności współżycia i współdziałania w grupie, które to stanowią podstawę dalszych jego działań w szkole i życiu w środowisku
- wszystkie sytuacje pobytu dziecka w przedszkolu kształtują u dziecka samoobsługę, pokazują wiadomości o otaczającym go środowisku w sposób zabawowy i oddziaływają na rozwój całej jego osobowości
- dziecko zdobywa doświadczenia w sposób, jaki sprawia mu przyjemność - poprzez zabawę i przyjemne przeżycia
- przedszkole stymuluje rozwój procesów poznawczych, rozwija jego zdolności i umiejętności; w wieku przedszkolnym dziecko jest najbardziej chłonnym odbiorcom
- dzieci uczęszczające do przedszkola lepiej radzą sobie z emocjami i nowymi sytuacjami, szczególnie, gdy dotyczy to przejścia dziecka z przedszkola do szkoły
- dzieci uczęszczające do przedszkola śmielej wyrażają swoje myśli, zadają pytania, nawiązują nowe znajomości
Przedszkole drugim domem dziecka
Moim zdaniem, to motto powinno przyświecać szczególnie
tym, którzy na co dzień pracują z dziećmi w wieku przedszkolnym. To, aby dziecka
nie urazić lecz zjednać ku sobie, to ogromne wyzwanie dla nauczyciela.
Potocznie mówi się, że przedszkole jest drugim domem dla dzieci, gdyż
spędzają w nim większą część dnia. Tak, jak każdy dom zapewnia dzieciom poczucie
bezpieczeństwa i miłości, tak i przedszkole powinno o to zadbać. Bardzo ważną
rolę odgrywa tutaj postawa nauczycielki. Szczególnie ważne jest to w grupach
młodszych, gdzie ma miejsce rozłąka z rodzicami na osiem lub dziewięć godzin.
Jest to dla dziecka ogromnym przeżyciem. Lecz czy będzie to przeżycie przykre
czy miłe, zależeć będzie od kultury osobistej i stosunku nauczycielki do
dziecka. Kontakty indywidualne z dziećmi powinny stanowić naczelną zasadę w
pracy nauczyciela wychowania przedszkolnego. Wynika to przede wszystkim z tego,
że:
- każde dziecko jest indywidualnością
- konieczne jest poznanie każdego dziecka w celu właściwego kierowania jego
rozwojem, zaspokajania jego potrzeb psychicznych i społecznych.
Każde dziecko będąc indywidualnością, oczekuje od nauczyciela czegoś
innego: nieśmiałe czeka na dodanie mu odwagi, niezdarne na pomoc, lubiące
samotność pragnie spokojnego miejsca do zabawy, dziecko które nie umie podjąć
decyzji, prosi o radę. Dzieci wrażliwe na krzywdę łatwo się wzruszają, uparte
pragną postawić na swoim, zbyt rozmowne nie pozwalają wypowiedzieć się innym. Te
nieliczne przykłady różnic indywidualnych wskazują na trudności w wychowaniu
grupy dzieci. Oczywiście można temu zapobiec znając właściwości psychiczne
dziecka i warunki jego rozwoju.
Wychowanie w przedszkolu posiada wiele sprzyjających warunków dla
poznania indywidualności każdego dziecka. Możemy do nich zaliczyć:
a) niektóre właściwości psychiczne tego wieku
b) dużą ilość czasu przeznaczonego na swobodną działalność dzieci, podejmowaną z
ich własnej inicjatywy (zabawy dowolne )
c) bezpośredni kontakt nauczycielki z dzieckiem
d) możliwość częstego kontaktu z rodzicami
Dziecko w tym wieku jest na ogół ufne, bardziej szuka kontaktu z
dorosłymi niż z rówieśnikami. Jeżeli nauczycielce udało się w pierwszych
kontaktach z grupą dzieci, zyskać ich zaufanie, to może mieć pewność, że ich
stosunek do niej będzie szczery. Powiedzą jej o wszystkim, o sprawach miłych i
przykrych, o przedszkolnych sympatiach i niepowodzeniach, będą czuły się
bezpiecznie.
Dzieci już w wieku przedszkolnym, gdy zetkną się w swoim otoczeniu z
okazywaniem im uczuć negatywnych, mają poczucie zagrożenia, osamotnienia.
Podstawowym warunkiem skuteczności w pracy nad zaspokajaniem potrzeb społecznych
dzieci, jest wytworzenie właściwej atmosfery czyli klimatu wychowawczego.
Rozumiemy przez to pogodny nastrój panujący w otoczeniu dziecka. Szczególnie
bowiem dzieci nieśmiałe, niezaradne, izolujące się od pozostałych, pozbawione
poczucia własnej wartości, wymagają takiego klimatu psychicznego, który
ułatwiłby nauczycielowi indywidualną pracę z nimi.
Nauczycielka zyska sobie autorytet, jeżeli dzieci będą przekonane, że
potrafi je pogodzić w sporach, konfliktach, potrafi wszystko wyjaśnić, pokazać,
że jest sprawiedliwa, choć wymagająca. Że dotrzymuje słowa, wierzy w ich
możliwości, umie zachęcić do pracy i cierpliwie czeka na jej wykonanie, że bawi
się z dziećmi, zachowuje jak członek grupy. Wtedy dzieci chętnie przychodzą do
przedszkola.
Wpływ na dobre samopoczucie dzieci w przedszkolu, ma także styl pracy
nauczycielki z dziećmi. Można tu wyróżnić dwa style pracy:
a) otwarty
b) zamknięty
Ważne są także stosunki wzajemne między dziećmi. Realizowanie w
przedszkolu takich zadań, jak kształtowanie koleżeńskiej postawy, a więc
życzliwego stosunku do koleżanek i kolegów, współczucia dla innych, chęci
niesienia pomocy, zgodnego współdziałania w zabawie i w pracy, wymaga dużego
nakładu pracy nauczycielki. Musi ona różnymi metodami zmierzać do tego, aby
wszyscy członkowie grupy mieli we wszystkim równe prawa. Wpływ na właściwy układ
stosunków miedzy dziećmi w grupie możliwy jest wówczas, gdy nauczycielkę cechuje
obok uczucia sympatii do dzieci i chęci zajmowania się nimi, duża wrażliwość i
takt, umiejętność wnikania w różnice usposobień dziecięcych, zdolność odkrywania
wszystkich dróg do poznania osobowości małego dziecka.
Na dobre samopoczucie dziecka w przedszkolu ma również wpływ urządzenie
sali. W rozmieszczeniu umeblowania w salach dzieci młodszych należy przewidzieć
więcej wolnego miejsca dla stworzenia warunków dla zaspokojenia silnej w tym
wieku potrzeby ruchu. Dzieci powinny mieć swobodny dostęp do wszystkich zabawek.
Dużym zainteresowaniem cieszą się zawsze kąciki tematyczne np. lalek,
fryzjerski, lekarski, kącik majsterkowicza itp.
Urządzanie sali dla dzieci starszych, ustalanie miejsc i kącików zabaw,
rozmieszczanie zabawek powinno się odbywać przy udziale dzieci, by poczuły się
współgospodarzami swojego drugiego domu.
Spowodowanie, aby dziecko chętnie uczęszczało do przedszkola i dobrze
się w nim czuło jest dla nauczyciela bardzo trudnym zadaniem. Uważam, że jeżeli
okaże się dzieciom serce i emocjonalnie zaangażuje w ich problemy, to już połowa
sukcesu. Istotne jest również to aby nie tylko "mówić do dziecka" ale "rozmawiać
z nim" jak z przyjacielem, partnerem i "słuchać" tego co ma nam do powiedzenia.
Unikajmy sformułowania "teraz nie mam czasu, porozmawiamy później" jest to błąd,
który trudno potem naprawić.
Na podstawie własnego doświadczenia pedagogicznego mogę stwierdzić, że
w życzliwej atmosferze, kiedy jest się otwartym i wyczulonym na potrzeby
dziecka, można bardzo wiele osiągnąć. Dziecko potrafi to doskonale wyczuć i
odwzajemnić. Czasem wystarczy tylko uśmiech aby rozweselić smutną buzię dziecka,
aby poczuło się w przedszkolu bezpiecznie, bo przecież "Przedszkole to nasz
drugi dom".
Jak ułatwić dziecku kontakt z książką?
Ostatnich kilkanaście lat, to okres rozwijającej się
dynamicznie nauki i techniki, czas komputerów, Internetu, wszechobecnej
telewizji i telefonów komórkowych. Również świat dziecka żyjącego w tej niemal
wirtualnej rzeczywistości uległ istotnym przeobrażeniom. Coraz częściej bowiem
spędza ono swój wolny czas przed telewizorem lub komputerem. Jest to bardzo
wygodne, szczególnie dla tych rodziców, którzy są często zapracowani i nie mają
możliwości ani pomysłu na zorganizowanie swoim pociechom ciekawych zabaw w domu.
Taka sytuacja doprowadziła do tego, że dorośli powoli zapominają o bardzo
prostym a zarazem ważnym sposobie wypełnienia dziecku czasu, jakim jest po
prostu czytanie książek. Pociąga to za sobą określone, niepożądane konsekwencje.
Dzieci stają się coraz bardziej agresywne, nadpobudliwe, niecierpliwe itp.
Trzeba pamiętać, że dziecko w wieku przedszkolnym jest bardzo wrażliwe
na wszelkie formy sztuki, szczególnie silnie na jego psychikę oddziałuje
literatura dziecięca, zarówno proza jak i poezja. Dorośli, szczególnie rodzice i
wychowawcy, powinni o tym pamiętać. Brak kontaktu z książką można zauważyć już w
przedszkolu. Dzieci są spragnione bajek lub opowiadań czytanych w odcinkach.
Same dopominają się o tą formę aktywności umysłowej.
Bardzo ważnym czynnikiem kształtującym zainteresowanie dzieci książką,
jest umożliwienie im stałego do niej dostępu. W przedszkolu dużą rolę spełniają
tutaj tzw. „kąciki książki”, gdzie dziecko w każdej chwili może sięgnąć po
ulubioną bajkę, książeczkę z obrazkami lub czasopismo dziecięce. Również w domu
dziecko powinno mieć bliski kontakt z książką, gdzie w wyznaczonym miejscu może
gromadzić swój zbiór literatury dziecięcej.
Stały kontakt z książką jest okazją do uczenia dzieci jej poszanowania
i wyrabiania przekonania, że jest książka źródłem ciekawych przeżyć, wiedzy i
rozrywki. Słowo drukowane umożliwia poznawanie języka literackiego, poszerza
wiedzę, sprzyja skupieniu uwagi, rozwija wyobraźnię, mowę i myślenie. Dlatego
też należy troskliwie pielęgnować naturalną chęć dziecka do kontaktu z książką.
Literatura dostarcza także treści, które wzbogacają dziecięce zabawy:
tematyczne, ruchowe, konstrukcyjne oraz prace plastyczne. Wyzwala też aktywność,
słowną ekspresję i zachęca do zabawy w teatr. Aby jednak mogło to nastąpić
książka powinna być udostępniona w sposób atrakcyjny Jeżeli w domu lub w
przedszkolu, dorośli chętnie i często czytają dziecku bajki, to stopniowo
kształtuje się u niego nawyk do samodzielnego korzystania z książki. Takie
rozbudzanie zainteresowania dziecka książką to bardzo ważne zadanie dla rodziców
i nauczycieli. Dla uzyskania pożądanych efektów wychowawczych ważny jest
starannie przemyślany dobór literatury. Istotne jest, aby książka była adekwatna
do wieku i rozwoju intelektualnego dziecka, zgodna z jego zainteresowaniami a
zarazem ciekawa i pouczająca. Nie bez znaczenia jest jest też szata graficzna,
która powinna przyciągać wzrok i uwagę małego czytelnika.
Maj to okres w którym szczególnie dużo rozmawia się o książkach.
Sprzyjają temu kiermasze książek, organizowane corocznie w pierwszych dniach
miesiąca, tzw. „Majówka z książką”. Jest to znakomita okazja, aby całą rodziną
wybrać się po zakup nowej książki i wzbogacić swoją domową biblioteczkę.
Kontakt z książką niesie za sobą same korzyści, a zatem niech będzie ona
nieodłącznym przyjacielem dziecka jak również dorosłego.
Dekalog dla rodziców i wychowawców
wynikający z Konwencji Praw Dziecka
1. Nie upokarzaj dziecka, bo ono tak jak Ty - ma silne poczucie własnej godności.
2. Staraj się nie stosować takich metod, których sam w dzieciństwie nie akceptowałeś.
3. Pozwalaj dziecku dokonywać wyboru - najczęściej jak możesz.
4. Jeśli zachowałeś się wobec dziecka niewłaściwie, przeproś je i wytłumacz się. Nie bój się utraty autorytetu, dziecko i tak wie, kiedy popełniasz błędy.
5. Nigdy nie mów źle o dziecku, szczególnie w obecności innych osób.
6. Nie mów: "...zrobisz to, bo ja tak chcę..." Jeśli musisz czegoś zabronić, to uzasadnij.
7. Jeśli wydajesz polecenie dziecku, staraj się nie stać nad nim i mówić " z góry swego autorytetu ".
8. Nie musisz być za wszelką cenę konsekwentny, nie musisz być w zgodzie z innym dorosłym przeciwko dziecku, jeżeli wiesz, że on nie miał racji.
9. Jeżeli nie wiesz jak postąpić, pomyśl, jak ty poczułbyś się będąc dzieckiem.
10. Staraj się być czasem adwokatem własnego dziecka.
Jak eliminować u dzieci zachowania agresywne?
Jest to bardzo trudne pytanie dla każdego nauczyciela, na każdym szczeblu edukacji. W ostatnich latach, w wyobrażeniach większości rodziców właśnie na nas spoczywa obowiązek wychowania dzieci. Rodzice oczekują od nauczyciela gotowych recept postępowania z dziećmi sprawiającymi kłopoty wychowawcze, a do takich należą zachowania agresywne.
U dzieci w wieku przedszkolnym zachowania agresywne są coraz częstszym zjawiskiem, a tym samym dużym problemem dla nas nauczycieli, ponieważ nie zawsze wiemy jak pomóc dziecku agresywnemu, sobie w usprawnieniu pracy i pozostałym dzieciom w grupie.
Nauczyciel chcąc radzić sobie z tym problemem, winien poznać wszystkie formy, rodzaje i przyczyny zachowań agresywnych., oraz współpracować z osobami kompetentnymi w tej dziedzinie - pedagogiem i psychologiem. Wrażliwość nauczyciela i wnikliwa obserwacja zachowań dzieci w grupie pozwoli na wczesne rozpoznawanie agresji, natomiast trafna diagnoza i prawidłowo dobrane sposoby eliminowania zachowań agresywnych już na etapie życia przedszkolnego będą owocowały na wyższym etapie edukacji. Dodając do tego dobrą współpracę z rodzicami możemy pomóc wszystkim zainteresowanym stronom – dzieciom, rodzicom i sobie.
U dzieci przedszkolnych najczęściej występują wymienione niżej formy agresji.
Agresja fizyczna: dochodzi do bójki, czyli starcia o zabawkę, pomysł na zabawę, albo o własne racje. Zazwyczaj konflikt dotyczy początkowo tylko dwóch osób. Wybuchając złością dzieci okładają się pięściami, szarpią się, czasami gryzą, kopią. Atak taki jest najczęściej skierowany bezpośrednio na sprawcę , chociaż może być również przeniesieniem emocji na osobę lub przedmiot nie będący jego przyczyną. Zdarza się, że dziecko jest agresywne wobec rówieśników, a sprawcą jego agresji i gniewu jest dorosły ( rodzice, starsze rodzeństwo, czy też my - nauczyciele ) krytykujący i wyśmiewający jego zachowanie czy też wypowiedzi. Rówieśnik, pies, czy przedmiot jest dla złoszczącego się dziecka w danym momencie mniej zagrażający, toteż przenosi swoją złość na niego.
Drugą formą jest agresja werbalna, kiedy dochodzi do konfrontacji słownej, która dotkliwie rani dziecko, a przez nas dorosłych jest często bagatelizowana. U dzieci przedszkolnych przejawia się ona przede wszystkim w postaci wyśmiewania się , złośliwych uwagach, wykłócaniu się podniesionym głosem i przedrzeźnianiu. Literatura psychologiczna podaje, że stanowi ona ponad 50 procent przypadków agresji. Nawet krótkie „Nie!”, „ Idź stąd!”, „Zostaw!”, czy „Przestań!” to typowo agresywne zawołania, które powodują sprzeciw i wpływają na potencjalnych przeciwników. Jednoznacznie grożąca mimika wzmacnia znaczenie słów, które prowokują i rozdrażniają kogoś. Słowa mogą także ranić, odrzucać i ograniczać. Ta forma agresji czasami jest bardzo dyskretna a interwencja z zewnątrz następuje z dużym opóźnieniem. Dzieci agresywne werbalnie są rzadko kiedy upominane, a jeżeli już to po upływie pewnego czasu . Tak samo dzieje się jeżeli chodzi o agresję typu instrumentalnego: pokazywanie języka innemu dziecku, robienie min czy innego typu gesty. Są one postrzegane przez dziecko jako bardzo obraźliwe i raniące, dlatego w reakcji na tego typu bodźce bardzo często dochodzi do konfliktów. Ta forma agresji często występująca w świecie dorosłych jest przez nich zazwyczaj ignorowana i lekceważona. Tłumaczymy wtedy dziecku – „ no to co, że robi miny, ( pokazał ci język, wykrzywił się), to nie jest powód... Symbolika niewerbalna w wieku przedszkolnym odgrywa jednak ogromną rolę prawdopodobnie dlatego, że przez pierwsze lata życia komunikacja dziecka ze światem odbywała się poprzez sygnały niewerbalne: uśmiech przyjazny gest albo rozgniewaną minę. Niezrozumienie tego przez dorosłych prowadzi do obarczania winą za konflikt to dziecko, które użyło siły fizycznej, chociaż prowokatorem było dziecko używające niewerbalnej formy agresji. Brak wyczucia, i nieznajomość przyczyny konfliktu między dziećmi prowadzi do niesprawiedliwego osądzenia sprawy. Dlatego czasami lepiej nie ingerować w dziecięce konflikty (łagodnie przebiegające) , jeżeli nie wiemy kto naprawdę zawinił, a jeżeli sytuacja wymaga naszej interwencji należy robić to z dużą ostrożnością. Sprawca, któremu raz udało się wprowadzić nas w błąd, będzie sobie podporządkowywał i wykorzystywał naszą reakcję, wiedząc, że ukarzemy dziecko używające siły. Sytuacje takie nie służą poprawie relacji między dziećmi tylko zaostrzają konflikty. W prowadzonych przez psychologów wywiadach wielu rodziców potwierdziło, iż dzieci w ich obecności kłócą się częściej. Dzieje się tak, ponieważ sprawca może liczyć na ich interwencję i manipuluje dorosłymi ( wybiera taki sposób zachowania, który może przynieść mu korzyść).
Obserwujemy niejednokrotnie na ulicy, w autobusie czy sklepie taki sposób zachowania dziecka np. dziecko tupiąc nogami, krzycząc czy płacząc pragnie osiągnąć swój cel, a rodzic dla świętego spokoju ustępuje. Takie zachowanie dzieci są wynikiem błędów wychowawczych.
Kolejną formą jest agresja pośrednia lub cicha. Zrobiony komuś głupi dowcip, prowokacyjne wyłączenie się z komunikacji, ignorowanie i wzbranianie się przed kontaktami społecznymi to forma agresji mająca wywołać złość u innych i wykorzystywana jest prawdopodobnie wtedy, gdy bezpośrednie formy agresji (fizyczna i werbalna) nie są dozwolone lub gdy dziecko czuje się słabsze od wybranej ofiary i boi się przegranej w walce na pięści czy słowa. Dziecko ignorujące nasze słowa, odwracające się z niechęcią od kolegi prowokuje, denerwuje i skłania czasami do niekontrolowanej reakcji.
Agresja relacji to bardzo często występująca forma agresji u dzieci przedszkolnych. Dzieci wykluczają pewne osoby z zabawy mówiąc np. Kuba mówi do kolegów : „ Nie będziemy bawić się z Jasiem , bo on nie umie grać w piłkę, prawda?”. „ Jasiu odejdź od nas!” Odsunięty w ten sposób od zabawy Jasiu czuje się tak samo jak, jak to dziecko, które zostało pobite i wymaga takiej samej interwencji nauczyciela. Agresja relacji wystąpi także wtedy, gdy np. Zosia grozi Ani, że nie będzie jej koleżanką, jeżeli nie zrobi tego co ona jej każe. Z własnej praktyki wiemy o warunkach jakie dzieci przedszkolne stawiają swoim rówieśnikom : np. „ jak nie przyniesiesz resorówki nie będziesz naszym kolegą”, „ Nie będziemy się z tobą bawić, bo nie dałaś mi swojej lalki” oraz inne tego typu. Jest to forma chyba najbardziej boleśnie przeżywana przez dziecko przedszkolne, gdyż akceptacja rówieśników oraz powstawanie pierwszych przyjaźni odgrywa dla niego bardzo ważną rolę.
Według badań, jak podaje G. Haug – Schnabel, cierpią nie tylko ofiary tej formy agresji lecz i sprawcy ponieważ z czasem są odrzucani przez grupę.
Można by sobie zadać pytanie : która z form agresji jest najgorsza? Z pewnością nam trudno byłoby odpowiedzieć, natomiast dzieci od razu wskazałyby te formy, które są najczęściej widoczne w życiu przedszkolnym ( np. bójki ), niż powtarzające się każdego dnia wykluczanie z zabawy czy obrażanie innych.
Zachowania typu naśladowczego to skutek doświadczeń dziecka z pierwszych lat życia. Szczególne dlatego, że dziecko modeluje obserwowane wzorce zachowań rodziców, rodzeństwa oraz osób, które go otaczają. W badaniach przedszkolaków Bandura obserwował, jak dzieci naśladują zachowania obserwowane u dorosłych, w telewizji czy grach komputerowych. Na podstawie tych obserwacji stwierdza, że agresywny model wymodeluje agresywne zachowania u dziecka. Jest to bardzo ważne spostrzeżenie, oznacza bowiem, że jeżeli rodzice w domu i nauczyciel w przedszkolu zachowuje się agresywnie - pamiętając o tym, że ośmieszanie, krytykowanie na tle grupy, krzyk jest zachowaniem agresywnym - dzieci przejmują takie zachowania w stosunku do dorosłych i rówieśników. Najczęściej narzekamy, że dziecko jest aroganckie, a tymczasem to my jesteśmy sprawcą tego typu zachowań. Dorośli zazwyczaj przyznają sobie prawo do niekontrolowanych zachowań, natomiast dziecko jest za takie surowo karane. Najciekawszą sprawą jest jednak to ( jak wykazują badania ), że dorośli uważają, że to nie oni są wzorcem, który naśladuje dziecko.
Nie istnieje agresja bez przyczyny, zawsze jest powód do zachowania agresywnego. Źródłem takich zachowań jest obrona przed czymś lub walka o zaspokojenie potrzeb. Dziecko broni swojego miejsca do zabawy, ulubionej zabawki, którą mu ktoś odbiera lub walczy o swoją pozycję w grupie, czy też o pomysł na zabawę i dominację nad rówieśnikami. Od jego indywidualnej gwałtowności oraz wzorców jakie posiada zależeć będzie sposób, w jaki broni zaspokojenia swoich potrzeb. Agresja rodzi się bowiem z lęku, braku wiary we własne siły i niezaspokojonych potrzeb; akceptacji, miłości, bezpieczeństwa w kontaktach z najbliższymi osobami. Napięcia emocjonalne występujące w sytuacjach, w których dziecko czuje się odrzucone uczuciowo, zagrożona jest jego pozycja w grupie rówieśników, lub kwestionowana jest jego samodzielność, powodują jego wybuchy złości, aby chociaż w ten sposób zwrócić na siebie uwagę . Na nas nauczycielach przedszkola spoczywa obowiązek nauczenia dzieci rozpoznawania własnych emocji, jak radzić sobie z tymi emocjami i ugodowo rozwiązywać konflikty. Nie możemy lekceważyć przejawów agresji, powinnyśmy wnikliwie analizować konflikty między dziećmi i natychmiast zająć właściwe stanowisko.
Jak zatem eliminować zachowania agresywne?
Ø Dzieci muszą wiedzieć – co jest dobre, a co złe oraz na jaką pomoc z naszej strony mogą liczyć. Umowy zawierane z dziećmi muszą być dla nich zrozumiałe i jasno sprecyzowane oraz konsekwentnie przestrzegane
Ø Ważne jest jednak opanowanie, spokój oraz stanowczość, która pozwoli rozwiązać konflikt. Zwracamy się najpierw do dzieci po imieniu, a dopiero później wspominamy o ich złości, strachu lub rozczarowaniu. Dziecko nie może być postrzegane jako „złe”, lecz jego czyn był zły.
Ø Zapewniamy dziecku akceptację i bezpieczeństwo, natomiast analizujemy jego czyn i wskazujemy właściwe rozwiązanie.
Ø Musimy wykazać się konsekwencją w karaniu zachowań agresywnych i nagradzaniu zachowań pozytywnych.
Ø Karzemy bezpośrednio po zachowaniu agresywnym, sprawdzając czy dziecko rozumie na czym polegała niewłaściwość jego zachowania.
Ø Staramy się zainteresować dziecko agresywne, proponując mu ciekawe zabawy i gry - propozycje różnych rozwiązań konfliktu.
Ø Prowadzimy zajęcia warsztatowe dla rodziców i dzieci umożliwiających wyrażanie uczuć i radzenia sobie ze złością.
Ø Zwracamy uwagę rodziców na znaczenie i wpływ oglądanych programów telewizyjnych na zachowania dzieci. Proponujemy rodzicom oglądanie programów wraz z dzieckiem i prowadzenie z nim na ich temat rozmów.
G. Haug – Schnabel twierdzi, że agresja pozytywna „ jest potrzebna do życia, przede wszystkim do współżycia z innymi i to już w dzieciństwie, gdyż bez agresji nikt w sposób trwały nie potrafiłby zwrócić uwagi na swoje potrzeby. Jedno jest pewne: agresję przybierającą formę pogardy dla człowieka i prowadzi do przemocy i destrukcji należy odrzucać, zapobiegać jej powstawaniu wszelkimi dostępnymi środkami.”
Dlatego warto zastanowić się nad własnym zachowaniem i sposobem reagowania w sytuacjach trudnych, ponieważ literatura psychologiczna wymienia wiele przykładów agresji nauczycieli wobec dzieci. Jest to :
Ø posługiwanie się krzykiem,
Ø okazywanie niechęci wobec dziecka sprawiającego kłopoty,
Ø krytykowanie w obecności rówieśników,
Ø szarpanie za rękę,
Ø złośliwe etykietowanie,
Ø posądzanie o rzeczy, których dziecko nie zrobiło,
Ø Brak konsekwencji postępowania w sytuacjach konfliktowych,
Ø niesprawiedliwe osądzanie postępowania dziecka.
Przyczyny tego typu agresji u nauczycieli autorzy badań upatrują często w zbyt małym doświadczeniu pedagogicznym, bezsilności rodzącej frustrację lub cechach osobowości takich jak: nadwrażliwość, autorytaryzm czy też wysoki poziom lęku i napięcia oraz konfliktach w rodzinie i stresie zawodowym..
Dziecko spostrzega świat w takich kategoriach, jakie reprezentuje jego środowisko wychowawcze, czyli rodzina przedszkole. Występowanie przemocy, różnych form nacisku oraz łamania praw dziecka to przykra, smutna i brutalna rzeczywistość życia rodzinnego dzieci zaniedbanych i maltretowanych nie tylko fizycznie. Dziecko w takiej rodzinie ma bardzo ograniczone możliwości uniknięcia uczenia się agresji. Można nawet powiedzieć, że w takiej rodzinie wychowuje się przyszłych agresywnych ojców i matki. W przedszkolu zatem dziecko powinno nauczyć się sposobów rozładowywania złości, mówić o przeżywanych w danym momencie emocjach i kierowania nimi .Naszym zadaniem będzie zatem niesienie pomocy tym dzieciom w postrzeganiu świata jako zbioru różnorodnych konfliktów, które możemy wspólnie rozwiązywać na drodze ugodowej, z dużą dozą kultury i taktu.
Wczesna edukacja w przedszkolu
Wczesna edukacja dzieci poprzedzająca obowiązkową naukę w szkole odbywa się w
dwóch typach jednostek organizacyjnych: w przedszkolu i oddziałach
przedszkolnych w szkołach podstawowych. Przedszkole, do którego uczęszczają
dzieci w wieku od 3 do 6 lat jest samodzielną instytucją wspierającą wychowanie
w rodzinie. Zadaniem przedszkola jest zapewnienie dzieciom opieki oraz
stymulowanie ich wszechstronnego rozwoju psychofizycznego i społecznego, a także
odpowiednie wielostronne przygotowanie do nauki szkolnej. Natomiast oddział
przedszkolny w szkole podstawowej jest uproszczoną formą opieki przedszkolnej, z
której korzystają tylko dzieci sześcioletnie. Przede wszystkim przygotowuje
dzieci do podjęcia przyszłej roli ucznia.
Biorąc te aspekty pod uwagę przygotowywany przez MENiS projekt
nowelizacji ustawy o systemie oświaty w części dotyczącej wprowadzenia
obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego dzieci sześcioletnich
zmierza do zapewnienia wszystkim dzieciom dobrego przygotowania do nauki
szkolnej warunkującego sukcesy edukacyjne. Takie przygotowanie ma być
realizowane przede wszystkim w przedszkolach. Dopiero w sytuacji
niewystarczającej liczby miejsc w przedszkolach w szkołach podstawowych będą
organizowane oddziały przedszkolne.
I takie właśnie stanowisko jest w pełni uzasadnione ,bowiem pedagodzy,
psycholodzy, rodzice zgodnie twierdzą, że przedszkole poprzez swoją kameralność
i niepowtarzalny klimat stwarza dziecku lepsze warunki i nie odbiera
przedwcześnie dzieciństwa. To właśnie w przedszkolu małe, trzyletnie dzieci,
które często dopiero uczą się poprawnie mówić, zmieniają się w atmosferze ciepła
i zrozumienia w rozumne sześciolatki.
Za pozostawieniem zerówek w przedszkolu przemawia również:
- ! wiek przedszkolny, który jest wiekiem emocji, dlatego tylko dziecko w
przedszkolu w odpowiednich warunkach zapewniających swobodę i przeżywanie emocji
może rozwijać się społecznie w swojej grupie rówieśniczej;
- ! wyłącznie przedszkole spełnia warunki niezbędne do prawidłowego rozwoju
motoryczno-fizycznego dziecka;
- ! rozwój dziecka sześcioletniego wymaga zabawowych metod pracy odbywających
się w dobrych warunkach z odpowiednio przygotowaną bazą, wyposażeniem,
wykwalifikowaną kadrą, a takie warunki zapewniają dziś wszystkie przedszkola na
bardzo wysokim poziomie;
- ! nauczyciele przedszkola to praktycy uwzględniający podmiotowość dziecka i
skutecznie stymulujący jego rozwój;
- ! dzieci z deficytami rozwojowymi wymagającymi specjalistycznej pomocy
uzyskują ją bezpłatnie w warunkach przedszkolnych przy aktywnym zainteresowaniu
i zaangażowaniu rodziców (logopedia, gimnastyka korekcyjna, pomoc
psychologiczno-pedagogiczna);
- ! rodzice są partnerami, mają możliwość współdecydowania o życiu przedszkola,
codziennego kontaktu z nauczycielkami oraz czynnego uczestniczenia w ustalaniu
strategii działania w stosunku do własnego dziecka.
- ! przedszkole zaszczepia w dziecku chęć nauki i rozbudza ciekawość świata i
tym samym przygotowuje dziecko do uczestnictwa w wyższej formie oświaty -
szkole.
W naszej polskiej rzeczywistości nie ma wypracowanej koncepcji
szkoły, która mogłaby przyjąć dziecko 6-letnie, bowiem wymaga to gruntownych
zmian organizacyjnych stwarzających środowisko przyjazne dziecku.
Dzisiejsze szkoły nie są przygotowane ani pod względem architektonicznym, jak i
bazy materialnej oraz kadry:
- ! w budynkach nie ma wyodrębnionej części do edukacji elementarnej z „klasą
przedszkolną” wyposażoną w odpowiedni sprzęt i środki dydaktyczne pozwalające na
prowadzenie wszechstronnej edukacji poprzez formę zabawową, a nie lekcyjną oraz
zapleczem socjalno-bytowym tj. świetlicą, stołówką, szatnią i dostosowanymi
sanitariatami. Warunki takie są niezbędne do bezstresowego przejścia dziecka z
przedszkola do szkoły;
- ! pedagogika przedszkolna różni się zdecydowanie od pedagogiki
wczesnoszkolnej przede wszystkim metodami i formami pracy. Kształcenie 6-cio
latka powinno być realizowane według zasad wychowania przedszkolnego. Niezbędne
jest zapewnienie kadry nauczycielskiej przygotowanej do pracy zgodnej z zasadami
odpowiadającymi wiekowi i możliwościom rozwojowym małego dziecka. Wiąże się to
nie tylko ze sposobem przekazywania wiedzy, ale także z oceną, kształtowaniem
osobowości, odpowiednimi metodami motywowania i uświadamiania dziecku jego
osiągnięć i wyciszania porażek.
Nauczyciele wychowania przedszkolnego wiedzą, że nie można przyśpieszyć pewnych
procesów rozwojowych dziecka sześcioletniego. Nie można decydować wbrew psychice
małego dziecka i uszczęśliwiać „na siłę” popychając w tłok korytarzy szkolnych
narażając jednocześnie na czynniki patogenne występujące w szkole.
Nie powinno się dziecku zabierać chwil troski i bezpieczeństwa czasem dawanych
tylko przez przedszkole.
Każdy poruszający się o własnych siłach organizm potrzebuje odpoczynku.
Sen jest najbardziej efektywną formą odpoczynku, jest niezbędny do życia. Jest w przyrodzie zjawiskiem powszechnym i naturalnym. Nie tylko człowiek śpi. Podobnie śpią wszystkie ssaki i ptaki, nawet u zwierząt starszych ewolucyjnie (stawonogów, skorupiaków, ryb, płazów i gadów) obserwuje się okresy znieruchomień przypominających sen.
Zdrowy sen
Sen zajmuje człowiekowi około jedną trzecią długości życia.
Prawidłowy sen nocny składa się z czterech lub pięciu cykli trwających po około półtorej godziny przedzielonych krótkimi okresami przebudzenia.
Każdy cykl składa się z trzech różnych rodzajów snu:
1. Sen płytki, z niską aktywnością ciała
2. Sen głęboki, gdy ciało i mózg są w stanie całkowitego spoczynku
3. Sen REM ( Gwałtownych Ruchów Gałek Ocznych ), gdy mózg zachowuje się w podobny sposób jak wówczas, gdy człowiek jest obudzony. Podczas tej fazy występują marzenia senne.
Niektórym osobom, które są " śpiochami ", potrzeba ponad dziewięciu godzin spędzonych w łóżku, innym natomiast wystarcza tylko sześć godzin. Różnica ta jest spowodowana wyłącznie indywidualnymi przemianami w czasie trwania snu płytkiego, podczas gdy czas trwania snu głębokiego - najbardziej regenerującego - jest taki sam dla wszystkich. Jakość snu zmienia się, a jego ilość zmniejsza się z wiekiem, nawet jeśli potrzeby człowieka pozostają niezmienione.
Zaburzenia snu u dzieci
Najczęstsze zaburzenia snu u dzieci:
- budzenie się w ciągu nocy
- mówienie przez sen
- trudności z zaśnięciem
- budzenie się z płaczem
- senność w ciągu dnia
- koszmary senne
- moczenie senne
Zaburzenia snu u dzieci są bardzo częste i wiążą się z nieustabilizowanym rytmem snu i czuwania, nadwrażliwością emocjonalną, lękiem przed zaśnięciem. Koszmary nocne są u dzieci dość częstym zjawiskiem. Ich przerażająca treść zapada w pamięć dziecka. Występują w każdym wieku, częściej u dziewczynek niż u chłopców. Jeśli się regularnie powtarzają i są silnie lękotwórcze, stają się poważnym problemem. Lęki nocne, chodzenie we śnie, mówienie przez sen to tzw. parasomnie występujące dość rzadko. Lęki nocne różnią się od koszmarów sennych. Dziecko w napadzie takiego lęku krzyczy w sposób niekontrolowany i - chociaż wygląda na przytomne jest całkowicie zdezorientowane i nie można z nim nawiązać kontaktu. Lęki nocne zaczynają się między czwartym a dwunastym rokiem życia. Chodzenie we śnie jest groźne, ponieważ dana osoba wygląda na przytomną, a w rzeczywistości nie przerwała snu i nie zdaje sobie sprawy z tego, co się z nią dzieje. Chodzenie we śnie zwykle zaczyna się między szóstym a dwunastym rokiem życia. Zarówno lęki nocne, jak i chodzenie we śnie występują w rodzinach przez pokolenia i częściej u chłopców niż u dziewczynek.
Ukołysać do snu
Aby zminimalizować typowe dla wieku dziecięcego problemy ze snem, zakłócające wieczory i noce, rodzice powinni konsekwentnie przyzwyczajać dziecko do rytuałów związanych z pójściem spać, np. do niezmiennej sekwencji określonych czynności poprzedzających zaśnięcie. Tradycyjnym sposobem stosowanym w okresie niemowlęctwa i wczesnego dzieciństwa jest karmienie i kołysanie dziecka przed snem. W późniejszym czasie dobrym i przyjemnym rozwiązaniem jest opowiadanie lub czytanie dzieciom bajek przed zaśnięciem.
Zaburzenia snu wieku dziecięcego mają tą cechę, że mijają - u jednych dzieci wcześniej, u innych dzieci później. Gdy jednak doraźnie stają się uciążliwością dla dziecka i rodziców, najlepiej omówić problem z lekarzem pediatrą.
Dzieci należy zabierać na spacer codziennie - bez względu na pogodę. Spacer musi być dla dziecka odpoczynkiem połączonym z ruchem oraz nauką otaczającego świata. Ważna jest dobra atmosfera i humor. Wspólna zabawa, która dostarcza rozrywki, pozwala nam lepiej poznać swoje dzieci. Możemy w szczególny sposób przekazać im wiadomości o otaczającym świecie, podzielić się doświadczeniem, rozwijać ich zdolności dające wiarę
we własne siły, uczyć wytrwałości, cierpliwości, samodzielnego myślenia. Budujemy w ten sposób więź emocjonalną i swój autorytet.
Zabawa na spacerze oprócz swej roli edukacyjnej pozwala również dziecku rozładować tłumione emocje. Codzienne spacery mają jeszcze jedną, podstawową zaletę - skutecznie podnoszą odporność dziecka na infekcje.